samedi 2 avril 2016

RA-HITSIKITSIKA & OUBANGUI BLUES

Namaky ireny tantarakely mitohy hoe « KIRANYL » ireny i Milanto, zandriko mpiara-mitendry mozika amiko. Nasainy nataoko tononkira: RA-HITSIKITSIKA. Nalefako taminy.

Nohirainy niaraka tamin’ny ankizy tambanivohitra. Mpifanerasera aminy andavanandro ireo kilonga ireo satria tantsaha no fivelomany. Nasehony sady nampihainoany ahy nony vita.

Ontsa aho ! Vaky ranomaso.

RA-HITSIKITSIKA

Mandihiza, hono, ra-hitsikitsika ?
Goaika, papango no mpiriaria aty.
Andihizana, hono, raha fararano ?
Poabasy aman-tafondro tsy afaha-mipiha.

Mampamangy amin-dry dadafara,
R’ikaky Arivolahy sy ry mamafara.
Amelao ambiny, hono hoe,
Ny ramanonaka sy ny kafé.

Ho avy ilay andro ikoranana indray.
Hampikakakàka, hahatapa-tsinay.
Tsy maintsy higadona ra-fararano.
Handihy ra-hitsikitsika, hively rano.

Mampamangy ra-vitsika momba kitay,
Singana irery koa manganohano.

Vahömbey, Bangui-RCA
Alahady 24 janoary 2016

Feo sy hira: MILANTO


__________________________________________


Papà Mondô, paysan et bluesman centrafricain, avec le groupe Les Copins
Guest: Vahömbey
Tena mahasondriana ny mampiaraka mozika amin'ny goaik'antitra afrikana. Na tsy mbola noraisim-peo aza izay natao, mampite-hamorona mozika hafa indray: malagasy - central african blues.

Fantatra hoe hatraty Afrika no niampita tany Amerika ny "Blues". Tena afaka mihanoka ny fototrin'ny Blues any RCA. Mifanila ny filatron'ny Tandroy sy ny tompontany afrikana afovoany ny antsoina hoe mozika nentim-paharazana.

" African Blues." 
Ngôma, manina. 
Feo mitoreoreo.
Vatana midoladola.
Mozika mitopa, manonja.

OUBANGUI BLUES

Mon blues de ce soir n’est pas américain
Mon blues de ce soir est africain
Mon blues de ce soir n’est pas du Mississipi
Mon blues de ce soir est le blues de l’Oubangui
Oubangui qui nourrit
La belle ville de Bangui
Bangui la coquette
Ah ! Bangui, Bangui, Bangui

Manigne raho, valy ê
Jagobo raho, valy ê
Manigne raho, valy ê
Jagobo raho, valy ê

Baràmo, baralà
Tongànayèn
Yadapè, yadapè
Singuilà, singuilà
Singuilà mingui, mingui
Mambà njoni
Kêkerekê

Texte & musique : Vahömbey 02 avril 2016
Lead guitar : Milanto



Cabaret aux Paillotes de l'Oubangui, Bangui - RCA




dimanche 7 février 2016

Kiranyl # 07. MBI NE ALA MINGUI - Manaja anao tanteraka.

ALAHADY.
Tontolo andro fitsaharana.

Ahato ny Karaté mialoha mazava atsinanana. Sasàna ny karatégi hotsaka hatsembohana sy dinitra nandritra ny herinandro.

Ahantona ny tsakotsako pitsopitso-kevitra rasarasaina ho an’ny oniversité. Ny mankatsy, mankaroa, fampitahàna lôjikam-pisainan' ny olombelona afrikana.

Singanina tsirairay ireo hentanentam-po nanemitra herinandro : ahiahy sy tebiteby ; alahelo sy hakiviana ; hatezerana sy hasorenana ; tsiky sy tokelaka ; vanitika sy kàkakàka.

Borahana ny ati-fanahy. Mihaino fahanginana. Fahanginana Alahady. Tony sy milamina. Mihaino bitsik’eriteritra. Injao mitafa ny anjely. Injay fa nangina.

Mangina tanteraka. Mibitsika Andriamanitra.

Namasté…!

“Namasté”, hoy ny siddha hindou. “Ny Mpaàry anatiko ao miankohoka, manaja ny Mpaàry anatinao.”

“Mbi Né Alà Mingui”, hoy ny fitenindreny Sango. “Manaja anao tanteraka.”


Namasté…!

" Namasté ", sary nindramina tao amin'ny internet.

Io maraindraina io. 

Indreo ny mpiadidy antsoso-koditra ny kandidà filohampirenena voasokajy lohalaharana. Hay tokoa moa efa hatry ny afakomaly no raikitra ny fampielezan-kevitra sy fifandresehan-dahatra !?

Edrey, somebiseby vao maraina ireto tapaka sy namana. Sasakalina vao mandry. Mazava andro, 'ndao indray ! Mitotototo izaitsizy. Sakafo maraina, tsisy tokotaniny. Mitsangana, mitoetra. Mikoropadropaka.

Nifampiarahaba toa ny mahazatra dia nifanojo ny resaka:

- " Namasté…!
- Mbi né alà mingui
!
- Omenareo minitra vitsy monja ve aho ?
- Manakambara aminay angà i grand-frère ?
- Eny, tompoko. Omenareo minitra vitsy monja aho ?
- …

- Misy ny antsoina hoe Zen: ici et maintenant. Enti-mikojakoja Zen no antsoina hoe Zanshin: “Vigilance optimale grâce à une décontraction quasi-totale”.

Tsotra ihany atao rehefa mila zanshin satria fotoan’izany izao ho anareo mahatsapa ho miady mafy ireo.
- …

- Isaky ny ilaina, mieritrereta hoe manjono ianareo. Manjono amoron-drano mikoriana.

Arotsaho ny tadim-pintana. Hazony tsara ny tahony. Hazony malefaka. Aza bedaina. Aza fihinina.

Araho maso ilay bosoa aevaevan’ny rano. Ifantoy ny bosoa.

Tandrify maso eo koa ireo aloalon-drano. Manjelanjelatra dia tsy hita. Mikoriana dia dify. Mivalombalona dia lasa.

Diniho ny bosoa. Araho maso ny bosoa.

Io misy trondro misangy lelam-pintana. Aleo izy hisangisangy. Aleo handeha rehefa tsy hihinana. Aza ihetseham-bolomaso akory.

Ifantoy ny bosoa. Tilio ny bosoa. Diniho ny bosoa.
- …

- Tsarà tontolo andro ê. Mahavità soa.
Mazotoa manjono ô…!


- …
Mbi Né Alà Mingui, grand frère.

- Namasté.


Namasté...!

Tsy naharitra ny namana karatéka fa nanaraka ivelan’ny efi-trano:

- " Osu. Miala tsiny izahay, grand-frère. Tena tsy tafaverina amin’ny entraînement fédéral  raha tsy vita ity propagandy ity.
- Osu. Vitao aloha ny adidy ho an'ny firenena ê.
- Raha ianao io, grand-frère, no manao gourou ân ! Mpanefoefo mihitsy. Indrindra aty aminay aty." 


Sady nijery nisompirana ranamana no nitsiky. Sangisangy zary tenany.

- " ...
Ô petit frère ! Ny tenabeko aza 'ty, mbola manahirana ahy. Tsy ho gourou mihitsy aho. Mahasadaikatra ahy ihany koa ‘ty antsoin'ny mpianatra hoe “maître-maître” ‘ty. 

Senseï aho. Mpampianatra-mpikaroka. Dia izay. Mandra-pialàn’ny fofonaiko.

Ny hoe senseï aza, efa mampivoa-dinitra ahy . Koa “maître-maître” izany tsy hahatorana ahy mihitsy !? Indrindra fa ny hoe gourou. Izany ve tsy hahafaty !?

Aleoko ihany aho toa izao kàh. Vitsika sy androngo, landin-drahona sy voninkazo no zokibe mampianatra ahy kata !"

Loky ny hehy avokoa izahay mirahalahy.

 “Mbi Nè Alà Mingui !”

Kiranyl, Bangui-RCA 07 febroary 2016


PS:
" Alahadinay mpanota ", vavaka alahady maraina:
https://www.youtube.com/watch?v=5lCxB8KAqyI&feature=youtu.be



mardi 2 février 2016

Kiranyl # 06. ZO KWE ZO – Samby ôlômbelo jiaby.

Mahalasa saina mihitsy aty antanin’olona aty. Mampandinika hasarotam-piainana sy fomba fiatrehan’ny mponina an’izany. 

Lafiny fandriampahalemana andavanandro. 

Misy “cabaret” fitendren’ny mpanan-talenta isak'alahady. Andao ho any, hoy ny namana, raha vao malalaka ianao. Raikitra. Nitsotsotra ny alahady tolakandro. Tamin’ny 6 hariva vao nikasa hiomankomana. Nigadona ny tamin’ny 2 sy sasany. Gaga ireo namana tonga naka ny tena.
- “F’angà ianao tsy handeha indray ?
- Ahoana aho no tsy handeha ? Fa hanao lasiesta aho aloha satria migaina loatra ny andro kouh ! 
- O ramose â. Amin’ny 3 tolakandro anie no manomboka ny "cabaret" ê. Tapitra amin’ny 6 sy sasany.

Oadray ! Hay ‘ty hoe “cabaret”, ... Tolakandro fa tsy takariva. Tsy misy fiainana takariva izany aty. Matahotra ny olona.

Mifanerasera amin’ny sarambabem-bahoaka ny tena satria fampianarana no anisan’ny isahiranana. Fifanomezan-tànana ao amin’ny Département d’anthropologie – Université Bangui. Zana-bahoaka no ankamaroan’ny mpianatra. Raha ampitahaina ny toe-piainana, mbola miadana mihitsy ny any Madagasikara. Na ny mpampianatra, na ny mpianatra. Ho resahana kokoa izay mikasika an’iny, any afarafara any.

Fampianarana ihany. Fiaraha-misalahy amin’ny Fédération Centrafricaine de Karaté et Arts Martiaux Affinitaires – FECKAMA. Sondriana ireo ceintures noires atoro pitsopitsony tsy mbola nampahafantarina azy ireo. Mpitranga moa izany, na aiza na aiza, isaky ny misy mpampianatra vahiny mandalo. Raikitra ny fanazaràn-tena. Mihena an-daharana ny mpikatroka. Mamonjy manao seiza eny amin’ny sisiny. Maka aina mijery fotsiny dia miakatra tatami indray. Zara raha nisy ampahatelony sisa no nahatozo entraînement fédéral hatramin’ny farany. Nony nirava, nanontaniana hoe naninona ireto karatéka no tsy naharaka “rythme” toa io ?

Oadray ! Hay ry zareo tena zara raha mihinan-kanina isanandro. Izay manan-kely mifampizara amin'ny havany tsy manana mihitsy. Nohon’ny tsy fandriampahalemana, sarotra tadiavina ny hanina. Ary rehefa ahitàna, lafo dia lafo. Avo-5 heny raha oharina amin’ny any Madagasikara ny vidin-javatra rehetra.

Tena mbola miadànkadana mihitsy ny ao Madagasikara ao raha oharina amin’ny aty izay fadiranovana tokoa. Koa maninona ny Malagasy no toa bibilava manaiki-drambo toa io ?


Faharoa hatrao amin'ny ankavanana: Lidier Zara, senseï. Isan'ireo tranainy.
Raha lafiny ara-tantaran’i Madagasikara, isan’ny tena mahalasa saina mihitsy ny hoe : « Naninona ny japoney no nahatafita ny « ère meiji  ~ 1868 » ? Isika kosa tamin’io vanim-potoana io no namotsotra sakeli-dàlana tokony nahatafavoaka antsika ? »

Mety ho anisan'ny antony, ny faharotehan’ny « maha-mpianady ara-dràzana » tao amin’ny kolontsaintsika Malagasy.

Angamba noteren’ny mpanjaka Radama I hivoatra nalaky loatra ho miaramila ny tafika ? Zahao ny tantara fa nampikaikaiky nanerana an’Imerina ny fanaboriana randrana ny lehilahy mpianady ara-dràzana. Mampiranga Hasina ny taovolo antampon-doha. Sanatria tsy hajejoana fotsiny akory. Ohatra ampotomoto: ny volon’i Salomona ao amin’ny Baiboly. Azo atao lahasa fikarohana mihitsy io taovolo io ho an’ny anthropologue – mpandinika ny mahaolona anivom-piarahamonina.

Mety ho antony hafa koa. Niha-natsatso ny Hasim-panjaka taorian-dRanavalona I.

Nanao izay afany ny Praiministra Rainilaiarivony ary sahy namaky ady nazava tamin’ny mpitondra frantsay mihitsy nony tratry ny an-tery. Indrisy, saobakàka ambody riana. Miaramila mbola nikaviavia no teo ambany fiadidiany. Tsy mpianady ara-dràzana intsony nefa ara-lôjika miaramila, angamba zazavao loatra. Ny fampitaovana rahateo nampahory, tsy nahasehaka ny an’ny mpanjanantany. Ny toe-tsaina mantamanta, tsy ambony tsy ambany. Sarotra omen-tsiny. Nangozohozo Hasina. Ny tanjaka ara-tafika, lamaody tandrefana, vao nianarana ho fehezina. Tsy an-tany, tsy amparafara. Tena sarotra dia sarotra omen-tsiny !

Midigin-drambo ny tantara ofisialy. Nahatafatsangana tafika toa ny an-dr’i Napoléon, hono, ny tao Imerina. Fivoarana ara-teknika sy teknolôjika avo lenta. Niampy paikady raitra dia raitra. Ny toe-pisaina sy toe-piaina nanàra-davahana fanao tandrefana. Afaka namolapolaka izay noraràfany raha samy Malagasy no nifampikatroka. Saingy tsy nahovoka kosa nony nifaninana tamin’ny mpanafika vahiny. Nitafy lamba imason’ny tompony ? Henatra no nentina nody. Faharesena no vokany.

Vitsy ny tantara sahy milaza hoe ny ady miaramila fanitaram-panjakana merina anie ka ankandripaka an-jambany tamin’ny tafondro ê. Ankamahana Malagasy samy Malagasy ambin-kanin’alika tany amin'ny faritra tiany nozanahana. Nanota Hasin’Olona. Tsiny aman-tody: very Hasina koa.

Ny ara-miaramila vao nizàrana, tsy voafehy akory. Ny Hasina maha-mpianady ara-dràzana, votsotra sy very an-javona ! Tsara dia tsara ny nahay namaky teny sy nanoratra latin – grec ancien. Saingy naninona no natao anjorombala ny Fanorona ? Mifono zava-dalina anie io Fanorona io ê. Tsara dia tsara ny nianatra Soratra Masina. Saingy naninona no nenjehina ny fahaiza-manandro sy mitetika rohotany ?

Sady voazanaka hatrany amin'ny zanak'atidohany Ra-Malagasy no very Hasina nentim-paharazana.

Ampahany amin'ny ekipa nasionalin'i RCA
Izao ny vokany. Io menomenondava manerana facebook io. F’angà hisy sahy hitsangana eo ? Izay sahy nanao izany samirery tsy ankiandiandry n'iza n'iza intsony, eso sy ompa ary fanivaivàna no nasetry azy. Hay vakiana bantsilana izany satria nandraman'ny tena mihitsy in-3 nifanesy tao anatin'ny 13 taona: 2002 - 2013 - 2015. Akory atao ? 

Mantamanta vava saingy mavozo banja malalaka ho an'ny fanorolahy ny ankamaroan-dra-Malagasy nahatety sekolim-bazaha. Raha karajia sy kajikajy "théorie" dia mahay. Raha hamoritra tànan’akanjo, … Hamaray, hamaray avao ! Hamaray mbô day !!

Azo ifanomezan-tsiny ve izany ?

Ny miaramila mpanjanatany nahalemy loha andra-Malagasy hatramizao. Vao mandrahona ny mpisalotra fanamiana mitàm-basy dia “Ento aho, ra-tongotro !”. Na rariny, na tsy rariny. Na marina, na tsy marina. Ra-miaramila rahateo moa… Miaramila ê ! Baiko dia baiko. Tsy novolavolaina hisaina ao anaty “casque tsara tarehy. O ! Ra-miaramila ô”, hoy ilay hira malaza. Naha-kiriana 1972. Naha-ontsa 1991. Naha-monamonaina 2002. Naha-rikoriko 2009.

Izay tompon’ny vola no mahakarama miaramila anonganàm-panjakana. Mialoha ny aha-voahongana indray, dimbiasan'izay mahakarama miaramila bebe kokoa. Demokrasia afrikana no fetra ! Azo inoana fa maro an’isa ny miaramila manam-panahy saingy “La grande muette” no fiantso azy koa akory atao ? Tsy hay atao safobe mantsina.

Ny ray aman-dreny leom-boanànana hatramin’ny 1972 tsy maintsy handràra ny taranany tsy hitonantonana hanao 2009 bis eo indray. Sarotra kiniana.

Hoy rahateo ilay mpandinika izay, raha heverina ho mpifindra monina hatrany amin’ny firenen-kafa ny ankamaroan’ny razambentsika Malagasy. Mpitsoa-ponenana satria mpilefa poriporitra hatrany amin’ny nisy azy tany. Sady fatritra mpandà fifehezam-piarahamonina no kanosa tsy nahatohitra didy jadona. Vao sendra fahasahiranana, avy hatrany dia nilefa taty Madagasikara, tany malemy nanorenam-pangady.

Raha mpaka tombony amin'ny takalo an-tsena fotsiny, tsy mba mpifofotra ara-pamokarana sy ara-mpamoronana, no ankamaroan’ny razantsika dia ho gaga ve isika raha toa antsika izao no taranany ? Mpi-bizina tia kely sady mpitily kitapo latsaka. Mpimenomenona amin’ny tsy rariny saingy kanosa velona tsy hanohitra imasoimaso velively. 

Niampy fandemen-tsain’ny fanjanahantany dia io izy io. Io ny sarintsika. Io miboridana io. Ny sangany indrindra amintsika, satria izay fositra indrindra amintsika, no atsangantsika ho mpitondra antsika. Io izy io. Isan-karazany. Telo lahy izy nifandimby teo, hatry ny taona 2002.

Raha sanatria misy fahamarinany izany, … Tongombakivaky ! Sady maharary no mahamenatra.

Ankavanana, raha jerena ny sary: Eric N'daos, senseï.
Fehiny, naleo mihitsy aloha nitazan-davitra ilay tanindrazana malala, mandritra ny fotoana voafetra. Mitady fanàfana enti-manarina azy. Osa nohon’ny Malagasy angamba ny Centrafricains. Saingy nahatohitra Boko Haram saika hanao ampihimamba ny renivohim-pireneny. Raha tsy nahatahiry sy nahavelombelona ny maha-mpianady ara-dràzana azy ry zareo, efa vita ny tantarany ohatr'izay.

Nihoaran’ny japoney isika hatry ny ère meiji ~1868. Satria mahakolokolo toe-batana, toe-tsaina, toe-po amam-panahy, mpianady ara-dràzana ny japoney hatramizao: “Bushido” (1).
Isika Malagasy kosa, … Tsia.

Noverezin’ny japoney isika mandrak’ankehitriny. Voakajin’ny japoney ny Hasina mahaolona azy: shintoïsme – bouddhisme – confucianisme. Tsy voalevon’izay fisainam-bahiny.
Isika Malagasy kosa, … Tsia.

F’angà vitan’izany ?

Ny ankamaroantsika Malagasy, manambanimbany Afrikana. Eny, na misy bantu sy Swahili aza ny fitenin-drenintsika. Aleontsika, raha samy hisafidy, mitonontena ho hatrany Asia. Antony ? Sady asiatika isika no afrikana. Na sady TSY asiatika no TSY afrikana. Satria isika Malagasy.

Tena mino tokoa ra-Kiranyl hoe tany masina i Madagasikara. Hanana ny maha-izy atsy ho atsy.

Ankehitriny, miaiky koa ra-Kiranyl hoe mifono dika lalim-pàka ny nambaran’ny Pape François taty RCA tamin’ny 29 novambra 2015: “Bangui no Centre spirituel du monde manomboka izao.” Isan’ny tampony amin’ny initiés en doctrine hermétique ny olombe toa an’io raiamandrenibe io. Matoa izy nanambara niezinezina an'izany taty RCA, Coeur de l’Afrique ? Ao ràha !

Tena mino koa ra-Kiranyl hoe tany masina i Madagasikara. Ho mpisava làlana mihitsy atsy ho atsy.

Ankehitriny, miaiky koa ra-Kiranyl hoe ny fiaraha-mironàn’ny firenena afrikana rehetra no hampatanjaka an’i Afrika izay kontinanta manan-karena indrindra manerana an’izao tontolo izao. Tafavoaka i Afrika ? Tafaporitsaka i Madagasikara.

Tsy ankanindrahindra na iza na iza. Tsy ankanosompotaka na iza na iza. Samy manana ny badraodrany sy ny ondrakondrafany ary ny amboalambony ny firenena rehetra. Na Afrikana io. Na Malagasy. Samy manana kiady avokoa. Samy manana mpianady ara-dràzana ihany koa.

Manokatra fisainana sy mampanitatra jery ny fifampidinihana amin’ny karazana afrikana mainty hoditra aty RCA. Nohon’ny toe-draharàha aty, feno karazana Afrikana aty izay miasa ho an’ny Nations Unies. Ankoatra ny centrafricains teratany, misy camerounais, rwandais, burundais, congolais, sénégalais, togolais, gabonais, burkinabe, ivoiriens, maliens, sns.

Samy miara-manonofy sy miady avokoa ireo rehetra ireo eo amin’ny sehatra misy azy avy. Fonctionnaires internationaux, militaires, experts, … Miandràndra ilay Afrika vaovao. Hivoitra hatreto amin’ny République Centrafricaine.

Mpampianatra.
Lasa saina...

“Aiza ho aiza Ra-Malagasy amin’izany Afrika vaovao izany ?
Ny Malagasy anie, aty Afrika, ka malaza ho avanana sy kinga tokoa ê !
N’inon’inona anton-draharahany, vao manoka-bava… Mangina ny rehetra. Mihaino avokoa.”

Velom-panontanina ilay philosophe – mpandinika ny mahaolona.

Aleony aloha mianatra amin’ireo izay efa nahatohitra Boko Haram.

Ito fikambanan-tsilamo sàdasàda mahery vaika ito no fitaovam-baovaon’ny mpanjanantany nentim-paharazana. Fahanany vola sy fitaovam-piadiana ny Boko Haram. Asainy manafika ny firenena tiany ampandohalihana. Rafitra ny ady an-trano. Tongavan’ny tafika ofisialiny mody hoe mpanelanelana. Saingy vao mainka mampisaritaka an-tsokosoko. Iantsoany Firenena Mikambana nony avy eo, "hiahy" izay tompontany apetrany ho kisarisarim-mpitàntampanjakana. Momoka sy rotika ilay firenena ampiharany izany tetika voretra izany. 

Kadoa ambony ampanga ? Ny "millions de dollars" tsy tambo isaina, lanilaniana mandritra izany rehetra izany dia trosa ho baben'izay mpitondra ho fidiam-bahoaka. Tsy maintsy faranana amin'ny fifidianana tsinona ilay fandrotehana satria "demokrasia" no soa toavina indraindraina. Sady potika ilay firenena no bokan-trosan' izay zara raha nisy potipotiny tonga ambilanin'ny sarambabem-bahoakany.

Toa izany no nitranga taty RCA. Antony: taona vitsivitsy izay, nahasahy nanao fandraharahàna ny mpitondra taty. Tamin’ny sinoa ho an’ny fitrandrahana pétrole. Tamin'ny afrikana tatsimo ho an’ny fitrandrahana uranium. Nitodika tamin'i BRICS ê (2). Nangahiahy ilay mpanjanatany nentim-paharazana. Valikitsany ? Nanirahany Boko Haram.

Ny fahatongavan’ny Pape François, izay nampitahorina sy noraràn’ilay mpanjanatany nentim-paharazana tsy hankaty, no nampamerin-daoniny tsikelikely ny toe-draharàha. Nanomanan’ny Firenena Mikambana papamobile ny Pape. Neken’io raiamandrenibe io izany saingy nodidiany tsy nasiana vitrage blindé ! Papamobile non-blindée !! Izany ka Finoana, tompokolahy sy tompokovavy !!!

Noho ireo voazava ireo, aleon-dra-Kiranyl mitsinjo vody andro ho merika. Aleony mianatra amin’izay efa nahavaky lefa ny Boko Haram. Raha sanatria savihan’io tsy mataho-tody io ny tanindrazany, hanan-katokona sy ho asetry izy.

Hanan-ko ampitaina amin’izay Malagasy mpianady vonon-kijoro ho lehilahy.

“It is better to be a warrior in a garden than to be a gardener in a war.”

Sary nindramina tany amin'ny tranonkala
Samia tena Andriamanitra, ry Malagasy mpianady ara-dràzana.

Kiranyl, Bangui-RCA 02 febroary 2016.




(2)     BRICS : Brazil – Russia – India – China – South Africa


mercredi 27 janvier 2016

Kiranyl # 05. KOTA NZE – Fanjava bory

Diavolana, fanjava bory. Hatrany ananonanona any, vely amponga sarihan-tsiokan’ny alina. Ito indray ilay helikôptera mpihaodihaody antampon-doha. Sady mandondona no miraondràona. Sady mandolo no mitily kivorivory ?

Diavolana, fanjava bory. Ambany foto-manga. Mitsinjo lanitra tony. Làsalàsa ambiroa. Vetsovetso mampandotso eritreritra kaperotra. Mampievaeva fo. Mampite-ahare mozika. Akipy ny maso. Te-haneno ny faràra. Ampanenoina moramora.


Tonga ho azy ireo feonkira, teraka eo no eo, ho adino rahampitso. Injao mitambolona, feo mozika tamin’ny taona enimpolo. Fony fahazaza. Mafilotra ery ny mitsoka azy samirery... Rehefa toa izao. Manirery: “Il silenzio” – « Bonsoir, mon amour. » (1)



" Il silenzio "

Mangingina ny alina. Efa hatry ny tontolo andro. Zara raha nisy singan’olona. Na ny mpianatra aza, nampodiana avokoa. Izay voatery nivoaka, nikoropadropaka maraina. Vao tamin’ny 10, nimpirina an-trano avokoa. Na nitampify tany ho any. Iny antoantoandro iny, nivoaka ofisialy ny valim-pifidianana filohampirenena fiodinana voalohany. Andriamatoa isany Anicet Georges Dologuélé sy Faustin Archange Touadéra no avo tomban’isa indrindra.

Nahiana mafy ny fisian’ny korontana avy amin’ireo kandidà 28 nihintsana an-daharana. Saingy hatramizao anoratana izao, tonitony ny tanàna. Eny na dia nofoanana avokoa aza ny valimpifidianana solombavambahoaka. Tafahoatra loatra, hono, ny hosokosoka sy halabato. Ny an’ny filohampirenena no nankatoavin’ny fahefana mahefa. Ny an’ny solombavambahoaka, nampiarahana taminy, ho averina hatramin’ny fifidianana.

Tomefy miaramila hatrany anelankelan-dàlambe. Tsy mbola nambenana toa izany ny teto an-tampontanàna, hoy ny tompontany. Izay aleha irodorodoan’ny fiara mifono vy. Izay diavina, ivandravandràn’ny mpirongo fiadiana. Zandary, pôlisy, miaramilam-panjakana. Tafika mpisatromanga miampy ny an’ny frantsay. Milamina i Bangui hatreto. Toa milamina hafahafa. Mahakaodikaody sao mikotrika inona indray, hoy ireo tompontany. Sanatria ihantonàn-doza lalandava.

Raha mandry, tsy lavo loha. Mandraharàha ivelan’ny trano, mailo dia mailo tokoa. Mila mivonona hatrany. Manao fanazaràn-tena sesilany. Ampirihatina ny vatana. Ranitina ny “mental”. Taizataizàna ny fo. Safosafoina ny ati-fanahy. Fitiavana no masahana an-doha. Soa fa misy ny “La vie des Maîtres” nosoratan’i Baird T. Spalding, filan-kevitra isan’andro


" Warrior in a garden "
Ny faritra ivelan’i Bangui, sarotsarotra ahitàna mangirana. Midadasika i Centrafrique. Ankoatra ireo andiam-mpampihorohoro mpampisafotofoto ady an-trano, eo koa ireo mpihoko hatrany Ouganda, Tchad, Soudan, Congo. Mirenireny anebakeban-tany ireny. Mandroba, manolana, mamono sy mandripaka tanàna. Hatramin’ny trano fiangonana, relijiozy lahy sy vavy, no ataony lasibatra.

Andian-jiolahy isan-karazany mirongo fiadiana mahery vaika. Mampitondra faisana izay ifanenany. Tsy ananany hantra. Mersenera mpanao antsojay izay rehetra vokarin’ny mponina: volamena, vatosoa, sakafo an-tsompitra, akoho amam-borona, … N’inon’inona robainy. N’inon’inona bedainy. Ny tovolahy gejainy ho boto faniraka. Ny vehivavy vetainy ho vadivady mpanompo. Ny antitra, firainy. Taperiny aina eo no eo.

Manao izay afany ny miaramila mpisatromangan'ny Firenena Mikambana. E-e-e ! Mandamoaka lava. Izay ho mpitondra firenena atsy ho atsy no antenaina hampandry fahalemana. 

Ankehitriny, ireo miaramila mpisatromanga no hany hary fitaovana ihazàna jiolahy. Vahiny loatra koa mitaveravera. Ampirihatin’ny sangodim-panin'ny mpiady anaty akata rehefa tsy miempoka manao masobe tsy mahita tsotra izao.

Nohon’ny fifandrafian’ny mpifanongàm-panjakana teo aloha, mbola marefo dia marefo ny tafika tompontany . Iharan’ny antsojay avy amin’ny Firenena Mikambana. Voaràra vatsim-pitaovampiadiana hatramizao. 

Saingy ankilan’izay, tofoka sy leo Firenena Mikambana ny sarambabem-bahoaka. Manompa ankiharihary raha vao mahita azireo mandalo. Ireo Forces Armées Centrafricaines – FACA – no hany atokisan’ny mponina hoe hahafehy toe-draharàha. Ireo no mahita ny hirika rehetra, mahavita mihaza lambo hatrany ankodahoda rehetra any. Saingy atao akory ? 

Hatramizao, ny fikambanambe iraisampirenena, poretin’ny fanjakana frantsay, no mandidy sy manapaka. Ny Fitondrana Tetezamita, boloky saribakoly, tompony mangataka atiny, angady mondro tsy mahatapaka ahitra.

Hoy ilay zandary tompontany: 

“Nahatràtra fitaovam-padiana iray kamiô izahay tany Berbérati. Araka ny fepetra ankehitriny, voatery natolotray ny tafika frantsay. Soa fa noraisinay avokoa ny “numéro de série”. Taty afarafara, nahavaky lefa andian-jiolahy izahay tany Bambari. Very basy an-dàlana ry jiolahy rehefa nododoanay. Nozahanay. Hay mbola ireo basy efa natolotray ny frantsay. Porofo tohaka an-tenda ny “numéro de série”. Ampahafantaro izao tontolo izao re, ramose, ny mahavoretra ity raharàha ity !”

Fahita etsy sy eroa, ambanimbanian’ny vahiny mihambo ho manam-pahaizana amam-pahalalàna ny tompontany. Ohatra akaiky, ny fieboebon’ny miaramila frantsay mpisotro ronono, mpampianatra ny “Laoniny” ho fitandrovam-pahalemana. Adinon’ireo “mpampianatra” ireo hoe nobeazin-drazany ho mpianady anie ireo ihamboany ho “mpianany”, folahany ara-miaramila ireo ê.

Hafa ny mpianady. Hafa ny miaramila. Tevana no manasaraka an’ireo. Tevana ilaina dinganina ara-kolontsaina. Fahasamihafàna ilaina aravina ara-kolontsaina. Teknika maoderina sy teknolojia avo lenta ny an’ny miaramila. Fahaiza-manao nentim-paharazana sy talenta mahafehy zava-mahagàga ny an’ny mpianady.

Zahao moa ity ohatra malaza aty Bangui ity ê ! 

Rehefa nifampitady tamin’ny djihadista - Boko Haram ny teto antampon-tanàna, antsy lava lela no hany teny an-tànana. Rehefa mafy ny ady, nanirahan-dry zareo andian-tantely romotra ny fahavalony ! Vaky lefa ny djihadista - Boko Haram nofahanan’ny tandrefana vola sy fitaovana avo lenta !!

Tamin’ny sabotsy lasa teo, niharihary ny maha-mpianady ny tompon-tany. Andrarezin’ny mpikatroka haiady no nindaosin’ny fahafatesana nohon’ny aretina. Folaka andry niankinana ny FECKAMA.


Biographie sportive OUAÏNA Senseï
Karatéka ampolony. Tepana mainty. Samy nanao fanamiana. Equipe nationale. Ireo no nikarakàra ny fihaingan’ny vata-mangatsiaka hatrany amin’ny hôpitaly. Nentina tany andakoron-dreniny. Natao ny fomban-tany amam-piarahamonina. Nihavory lanona ny karatéka. Zato isa.

Tonga niondrika am-panajàna, nanome voninahitra ny raiamandreny Fidèle Gouandjika: isan’ireo karatéka afrikana tompondaka europeana voalohany, nisolo tena an’i Roumanie tamin’ny taona 80 – Filoha tranainy Union des Fédérations d'Afrique de Karaté - Mpanorina ny FECKAMA – Kandidà filohan’ny Repoblika in-3 nifanesy.

Rehefa tontosa ny teo an-toerana, nafindra lasy tany andakoron-drainy ny razana. Vao mainka nihamaro ny mpanotrona. Tomefy karatéka ny toerana. Ny federasiona no niantsoroka sy nitantana ny arifenitra fanomezam-boninahitra ny lasàn-ko razana.

Nahavariana ny fahaizan-dry zareo nandrary ny fomba amam-panao. Andaniny, ny ara-drazana ho an’ny taranaka mpianady hatry ny fahagola. Ankilany, ny an’ny mpikatroka haiady japoney nahay niaina ampahamendrehana.

Manan-ko tsakotsakoina ilay Malagasy mpiara-mikatroka amin’ny karatéka centrafricains.

Igor Wilfrid OUAÏNA, Senseï.

Arigato gozaï mashita.

OSU.


Igor Wilfrid OUAÏNA, Senseï 5ème dan

Tantely amam-bahona ny fiainana.

“Zo kwé zo”. Samby ôlômbelo jiaby.

Kiranyl, Bangui-RCA 27 janoary 2016.



(1) Nini Rosso “Il Silenzio”:

https://www.youtube.com/watch?v=ksjj8J4e2LA